اهمیت دعای سمات در فرهنگ شیعی

اهمیت دعای سمات در فرهنگ شیعی

 

بسمه تعالی

معرفی اهمیت دعای سمات در فرهنگ شیعی

دکتر سید محمد ساداتی نژاد

دعای سِمات به کسر سین از دعاهای معروف و معارف ارزشمند اهل بیت می‌باشد. سمات جمع سِمه به معناي علامت و نشانه و از ریشه وسم می باشد که در اصل به معنای داغ زدن حیوان می باشد. چون نشانه هاي استجابت دعا، در اين دعا بسيار است، به این معنا ذکر شده است یعنی اینکه بر پیشانی این دعا، نشانه اجابت زده شده است و این نام یعنی سمات، توسط امام باقر( ع) برای این دعا، ذکر شده است.

لازم به توجه است که این دعا، بازخوانی دعایی است که که توسط شمعون نبی یا یوشع نبی از انبیای بنی اسرائیل برای اولین بار ذکر شده و برای مقابله با دشمنان و باز شدن گره ها و رفع مشکلات استفاده می شده است. دقیقا شبیه دعای کمیل که در اصل توسط حضرت خضر نبی (ع) گفته شده است و امیر المومنین (ع) آن را به زبان خود مجددا باز تولید نموده است. در مورد دعای سمات نیز چنین اتفاقی افتاده است و امام باق (ع) این دعا را باز تولید نموده است. لذا در باز تولید دعا، هم عبارات و مفاهیم قدیم از تورات و انجیل و هم عبارات و مفاهیم جدید از قرآن در آن آمده است. 

این دعا، نام دیگری هم دارد که به آن دعاي شَبور با فتح شین و تشدید حرف باء می باشد. برای شبور چندین معنا ذکر شده است. یک معنا،  دعاي عطا و بخشش می باشد. معنای دیگر یعنی دعای روز شنبه و از آنجا که این دعا در واپسین لحظات روز جمعه و حتی شب شنبه خوانده می شود، به آن دعای روز شنبه گفته شده است و در واقع برای رفع مشکلات و گره ها و برآورده شدن حاجات در هفته پیش رو خوانده می شود. از جهتی، همانطور که گفته شد زیرا اصل این دعا در دوران شمعون نبی یا یوشع نبی ذکر شده و آمده است که برای غلبه بر دشمن در آلات موسیقی خاصی که به شکل شاخ گوسفند بوده، این دعا را می خواندند، به آن شبور میگفتند. لذا این نام از آن سابقه گرفته شده و بعد از مشاهده سوابق تاریخی و این واقعیت که امام باقر (ع)  این دعا را از باز خوانی آن دعا تولید نموده، آن نام تاریخی نیز برای این دعا گفته شده است.

متاسفانه برخی افراد که تحقیقات جامعی را صورت نداده اند، با مشاهده این نکته که نام شبور به معنای دعای بوق یا شیپور با آن سابقه موجود در بنی اسرائیل برای آن انتخاب شده، این برداشت سطحی را کرده اند که پس این دعا را یهودیان ساخته اند. این افراد که از جمله آنها سید ابوالفضل ابن الرضا برقعی قمی است در کتابی به نام تضاد مفاتیح الجنان با قرآن به این نکته پرداخته و سند و محتوای این دعا را نیز دارای اشکال اعلام نموده است.

این در حالی است که این دعا، از دعاهاي مشهور است و بيشتر علماي گذشته بر آن مداومت داشته اند  و تا کنون شروح زیادی نیز توسط علما بر آن نوشته شده است. در مصباح المتهجد شيخ طوسي، جمال الاسبوع سيد ابن طاووس و كتاب بلد الامين و كتاب مصباح كفعمي، کتاب های بحار و زاد المعاد مجلسی و کتاب مفاتیح به این دعا اشاره شده و متن آن نیز آورده شده است. اتفاقا این دعا از دو جنبه روایت شده که اهمیت آن را بیشتر میکند. از یک جهت از امام باقر و امام صادق ( علیهم السلام) توسط روات روایت شده است و از سوی دیگر توسط محمد بن عثمان بن سعيد عَمري از نواب خاص امام زمان (ع) مجددا از امام باقر و امام صادق (ع) روایت شده است که اهمیت آن را بیشتر میکند و روایت آن از نایب امام زمان(ع) با این سنت همراه شده تا در عصر جمعه و به نیت باز شدن گره از ظهور حضرت مهدی (عج)  و تعجیل در فرج آن حضرت و رفع مشکلات شیعیان و خنثی شدن دشمنی ها و فتنه ها علیه شیعیان خوانده شود که بار معنایی بیشتری به این دعا داده است. این اقدام، این احتمال را به ذهن علاقمندان به این دعا و بزرگان تداعی نموده که شاید حضرت صاحب الزمان (ع) تاکیدی بر خواندن این دعا برای تعجیل در فرج داشته که محمد بن عثمان مجددا آن را روایت  و درخواست نموده تا در عصر جمعه توسط شیعیان خوانده شود.

سيد ابن طاووس این دعا را به سه طريق روايت كرده است. شيخ عباس قمي هم به نقل از مصباح المتجد شيخ طوسي؛ آن را آورده است. علامه مجلسي هم همراه با شرح در بحار آورده است. دیگر عالمان شيعه نیز شرح هاي بسياري بر اين دعا نوشته اند. شخصیت های مهمی چون، سيد علي قاضي طباطبايي، علامه مجلسی  و آیت الله مدنی بر دعای سمات شرح نوشته اند که هیچ تردیدی بر اهمیت این دعا و موثق بودن آن نمی گذارد. آقا بزرگ طهراني حدود بیست شرح بر دعای سمات را نام برده است که از جمله آنها خلاصة الدعوات فی شرح دعاء السمات، سید محمدمهدی بن محمدجعفر موسوی تنکابنی، صفوة الصفات فی شرح دعاء السمات از ابراهیم بن علی بن حسن کفعمی(درگذشت ۹۰۵ ق)، مفتاح النجاة فی شرح دعاء السمات از آقا محمود بن محمد علی بن وحید بهبهانی (درگذشت ۱۲۶۹ یا ۱۲۷۱ق)، شرح دعاء السمات از محمدباقر مجلسی (درگذشت ۱۱۱۰ ق) می باشد.

 

 

در اهمیت این دعا، همین بس که بنابر روايتي از امام باقر(ع) ، اسم اعظم الهي در اين دعا آمده است.امام خميني (ره) نیز در تفسير سوره حمد ص ١٩ مي گويد دعای عظیم الشان (سمات) كه منكران را جرأت انكار سند و متن آن نیست و مقبول عامه و خاصه و عارف و عامی است، در آن دعای شریف مضمونهای عالی مقام و معارف بسیار است كه شمیم آن قلب عارف را بیخود كند و نسیم آن نفخه الهیه در جان سالك دمد.

ائمه (ع) در این دعا خداوند را به اسمای حسنا و اسم اعظمش، به رسولان و نزدیکان درگاهش و به مکان های مقدسی که در آن مکان ها با پیامبرانش سخن گفت و بر آنان وحی فرستاد، می خوانند و سوگند می دهند، تا درهای رحمتش را به روی آنان بگشاید و گره ها را از کارهایشان وا نماید.حضرت امام خمینی (ره) نیز درباره اسم اعظم می فرماید که حقیقت اسم اعظم به حسب لفظ و عبارت را تنها اولیای اهل ریاضت و علمای راسخین در علم می دانند و از دیگران مخفی است. آنچه در کتاب های عرفا و مشایخ از حروف اسم اعظم و یا کلمات آن آمده، یا از روایات صحیحه گرفته شده و یا در اثر کشف و ریاضت که به هنگام فراغ و انصراف از دنیا برای آنان حاصل شده، همین معنای لفظی است. اما حقیقت عینی اسم اعظم، عبارت از انسان کامل است که خلیفه خدا در همه عالم هستی است و او حقیقت محمّدی است که عین ثابت او در مقام الاهیّه با اسم اعظم متحد است و سایر اعیان ثابته، بلکه اسمای الاهی از تجلّیات این حقیقت شمرده می شود؛ چون اعیان ثابته تعیّن های اسمای الاهی است و عین ثابت حقیقت محمدی، عین اسم الله اعظم است، و سایر اسما و صفات و اعیان، از مظاهر و فروع آن است. پس همه پدیده های نظام آفرینش تجلّی و ظهور حقیقت محمدی است.

این نکته حضرت امام خمینی، اشاره ظریفی است به اینکه اسم اعظم الهی در این دعا است و حقیقت عینی اسم اعظم نیز انسان کامل و در حال حاضر وجود نازنین امام زمان (عج) است و به همین دلیل است که در روزی  که متعلق به آن حضرت است یعنی در روز جمعه، این دعا خوانده می شود و سفارش به خواندن آن شده است.

در توضیح اهمیت این دعا باید گفت که در دعای سمات، خدا را به اسم اعظم، پیامبران و مکان‌های مقدسی که خداوند در آن مکان‌ها با رسولانش تکلم نمود و بر آنان وحي فرستاد، قسم داده یا خوانده می‌شود. ابتدای دعا با مناجات خداوند آغاز شده و در ضمن آن به نعمت‌های خداوند اشاره شده است. همراهی حضرت موسي با بني اسرائيل، عبور آن‌ها از دریا و هلاک فرعون و لشگریان فرعون را یاد کرده است. در بندهای دیگر سخن گفتن خداوند با موسی بن عمران، ابراهيم و اسحاق و يعقوب  و اینکه خداوند آن‌ها را یاری رسانده را ذکر کرده است. رحمت خداوند را به حضرت ادم و ذریه او یادآوری می‌کند و سپس برکت خداوند بر امت‌های گذشته را خاطر نشان می‌کند و بر شمول برکت خداوند بر امت، ذریه و امت پيامبر (ص) تأکید می‌کند و از خداوند می‌خواهد که بر پیامبر(ص) و خاندان او صلوات فرستاده و برکت و رحمت خویش را بر آنها شامل کند، کما اینکه بر ابراهيم و آل ابراهیم درود، برکت و رحمت خود را شامل کرده است.

نکته ظریف در مورد این دعا ان است که مفاهیمی از سه کتاب آسمانی یعنی تورات و انجیل و قرآن از زبان امام باقر (ع) در آن ذکر شده است و در یک کار تحقیقی با عنوان روایت بین متنی دعای سمات با عهدین که توسط 10 نفر از محققین در مورد متن این دعا و مقایسه آن با عهد عتیق و عهد جدید صورت گرفته، نشان می دهد مفاهیمی از این دو متن به اضافه مفاهیمی مورد تایید و با مضامین عالی از قرآن همراه شده است. 

امید است شیعیان عزیز به این دعا اهمیت بیشتری داده و در ساعات پایانی روز جمعه بر خواندن آن مداومت نمایند و جا دارد تا کتاب آب حیات در شرح دعای سمات که توسط آیت الله مدنی کاشانی نوشته شده است بین مردم و جوانان توزیع گردد تا بیشتر با مضامین عالی این دعا آشنا شوند. این دعا، علاوه بر تاثیر در نزدیکی فرج و فراهم کردن موجبات خشنودی امام زمان، برای مومن، در وقت رفتن به جایی یا طلب حاجتی و یا روی آوردن به دشمنی که از او بیمناک است یا زمامداری که از او هراسان است، نیز سفارش شده است و اگر  این دعا را بخواند؛ حاجت او برآورده می‌شود و از شر دشمن محفوظ می‌ماند.حتی به همراه داشتن این دعا نیز موجب ایمنی است.

 

 

 

 


Downlaod

مدیرسایت
توسط: مدیرسایت 1396/08/01
ارسال نظر

نظرات

مشاهده تمام نظرات

ارسال یک نظر

اخبار آی تی

عضویت در خبرنامه

برای عضویت در خبرنامه کافی است نام و ایمیل خود را وارد کنید


👍 خبرنامه

ارسال خبرنامه به ایمیل شما

گالری تصاویر